Skip to main content

Tools STEM-didactiek

Op deze pagina kunnen leerkrachten basis en secundair onderwijs terecht voor didactische instrumenten om een STEM-activiteit vorm te geven en de STEM'igheid in te schalen. Daarboven ontwikkelden en verzamelden we materiaal als inspiratie voor wetenschap, techniek en STEM in basis en secundair onderwijs. 

Deze tools werden ontwikkeld en verzameld tijdens het praktijkgericht wetenschappelijk onderzoeksproject 'Lerend Netwerk STEM-effect'. Klik hier voor meer info over de opzet en de resultaten van dit project. 

 

De AP-experten ontwikkelden didactische instrumenten die op lesniveau, projectniveau én op het niveau van een STEM-team ondersteuning bieden bij de implementatie van STEM in zowel het basis als het secundair onderwijs.

DI²-STEM
HET DI²-STEM INSTRUMENT 

De AP-lectoren ontwikkelden op basis van de 10 dimensies van het STEM-kader van het Departement Onderwijs en Vorming het DI²-STEM instrument. De doelen van het DI²-STEM instrument zijn meervoudig: 

  • Je kan met het instrument ‘STEM toelichten’. 

  • Je kan eigen curriculummaterialen diagnostisch bekijken. Hoe STEMmig werken we? 

  • Het instrument helpt schoolteams om bewust bezig te zijn met STEM en geleidelijk een STEM-leerlijn over de jaren heen op te stellen en een gevarieerd aanbod voor te leggen. 

  • Het instrument helpt leerkrachten om STEM-leeractiviteiten op te stellen waarin de leerlingen meer en meer zelfsturend en ervaren worden in STEM. 

  • Het instrument helpt leerkrachten om over STEM te dialogeren, de neuzen in dezelfde richting te zetten en STEM zichtbaar te maken in de school voor de ouders en de schoolomgeving. 

Download hieronder het instrument en bijhorend document: 

 
GEBRUIK VAN HET INSTRUMENT 

Het instrument wordt gratis ter beschikking gesteld. De intellectuele eigendom van het instrument behoort echter toe aan AP Hogeschool. Bij het verveelvoudigen van informatie met betrekking tot dit instrument door middel van druk, fotokopie, microfilm, op elektronische of welke andere wijze ook dient steeds AP Hogeschool en het co-profs in STEM-project als auteur uitdrukkelijk vermeld te worden en wel op volgende manier:  
AP Hogeschool - Co-profs in STEM. (2018). Het DI²-STEM instrument. Geraadpleegd op [dag maand jaar] via https://www.ap.be/onderzoek/co-profs-stem  

Start to STEM

Het artikel "Start to STEM. Met je team aan de slag: een praktische leidraad" werd in deze niet-opgemaakte versie ingediend bij School- en klaspraktijk op 5 november 2018. Ondertussen is het artikel gepubliceerd in School- en klaspraktijk, jaargang 60(4), 2019. De tips en tricks in het artikel verwijzen naar een bruikbaar stramien voor een lessenreeks rond STEM. Het document "project met voorstudie" geeft meer informatie over dit stramien. Voorbeelden van STEM-projecten vindt u bij het project Wetenschappen en Techniek in het basisonderwijs

Download hier: 

GEBRUIK VAN HET INSTRUMENT 

Het instrument wordt gratis ter beschikking gesteld. De intellectuele eigendom van het instrument behoort echter toe aan AP Hogeschool. Bij het verveelvoudigen van informatie met betrekking tot dit instrument door middel van druk, fotokopie, microfilm, op elektronische of welke andere wijze ook dient steeds AP Hogeschool en het Lerend Netwerk STEM-effect-project als auteur uitdrukkelijk vermeld te worden en wel op volgende manier:  
AP Hogeschool – Lerend Netwerk STEM-effect. (2023). De Start to STEM-rubric. Geraadpleegd op [dag maand jaar] via https://www.ap.be/onderzoek/lerend-netwerk-stem-effect  

De STEM-leerlijn

Ontwikkelingsdoelen en eindtermen geven aan wat de leerlingen aan het eind van een periode zouden moeten beheersen. Leerlijnen focussen op het ontstaan en de ontwikkeling van competenties. 
 
In deze STEM-leerlijn ligt de focus op vaardigheden, soms aangevuld met attitudes, voor S, T, E en M. Bij S gaat het om vaardigheden die te maken hebben met onderzoekend leren; bij T vind je vaardigheden die te maken hebben met het ontwerpend leren, bij E gaat het om het probleemoplossend leren en bij M om wiskundevaardigheden die je kan inzetten bij dat probleem oplossen. 
 
Als je een STEM-project wil uitvoeren, is het aangewezen om vaardigheden na te streven uit de verschillende componenten (S,T,E,M). 

Download hier: 

GEBRUIK VAN HET INSTRUMENT 

Het instrument wordt gratis ter beschikking gesteld. De intellectuele eigendom van het instrument behoort echter toe aan AP Hogeschool. Bij het verveelvoudigen van informatie met betrekking tot dit instrument door middel van druk, fotokopie, microfilm, op elektronische of welke andere wijze ook dient steeds AP Hogeschool en het Lerend Netwerk STEM-effect-project als auteur uitdrukkelijk vermeld te worden en wel op volgende manier:  
AP Hogeschool – Lerend Netwerk STEM-effect. (2022). De Leerlijn STEM-vaardigheden. Geraadpleegd op [dag maand jaar] via https://www.ap.be/onderzoek/lerend-netwerk-stem-effect  

Studenten uit de lerarenopleiding Secundair Onderwijs, AP-experten én STEM-leerkrachten van onze partnerscholen delen good practices. Je vindt ook ingevulde STEM-instrumenten zoals DI2-STEM bij meerdere STEM-projecten terug als voorbeeld.

Brochure

Op zoek naar tips & tricks voor wetenschap en techniek in het lager onderwijs? Wij bieden een brochure aan die antwoorden bevat op de vragen: wie, wat, hoe? Waarom wel of waarom niet? 

Onderzoeksproject

Wetenschap en techniek zijn een 'aparte' combinatie in het lager onderwijs. Ontdekkend, onderzoekend en ontwerpend leren in wetenschap en techniek. Je vindt hierbij  "good practices" in de vorm van lesbrieven met bijhorende leermiddelen voor 4de, 5de en 6de leerjaar. Volgende onderwerpen komen aan bod: warmte, vuur, druk, katrollen. 

Het overnemen en/of vermenigvuldigen van informatie/data, zoals het gebruik van teksten, tekstdelen of beeldmateriaal van dit didactisch pakket, is slechts toegestaan na voorafgaande toestemming van Artesis Plantijn Hogeschool. Contacteer hiervoor research@ap.be. Vermeld steeds uitdrukkelijk de AP Hogeschool en het W&T-project als auteur. 

Volledig didactisch pakket

Een didactisch pakket met lesbrieven en leermiddelen over warmte, vuur, druk en katrollen voor 4de, 5de en 6de leerjaar  (131 blz.). 

Raadpleeg de aparte onderdelen hieronder.

Warmte

Het Ontdek Kasteel is een van oorsprong Nederlands product, dat in Nederland reeds bewezen heeft dat het de basisscholen helpt om in grote mate de kerndoelen voor techniek te bereiken. 

In een maatschappij waarin techniek en technologie een steeds grotere plaats innemen, in die mate dat we er grotendeels van afhankelijk zijn, kan het onderwijs niet achterblijven. Techniek behoort immers ook tot de leefwereld van de kinderen zodat het onderwijs hen van op jonge leeftijd vertrouwd hiermee dient te maken. Bovendien heeft onze maatschappij steeds meer nood aan goed opgeleide specialisten. Alleen door goed uitgebouwd techniekonderwijs, dat op jonge leeftijd aanvangt, kan het onderwijs aan deze noden beantwoorden. 

Het Ontdek Kasteel is een aantrekkelijk vormgegeven techniekmeubel voor het basisonderwijs. Het omvat een tachtigtal techniekactiviteiten/dozen voor de hele basisschool, waarvan sommige onderwerpen spiraalsgewijs kunnen worden opgebouwd over de graden heen, zoals ‘metselen’, ‘drijven en zinken’, ‘vliegen’, ...  

Kinderen kunnen, ieder op eigen niveau, spelend ontdekken en experimenteren en zodoende leren met het Ontdek Kasteel. Door het Ontdek Kasteel worden kinderen van op een zeer jonge leeftijd en regelmatig met techniek in aanraking gebracht zodat zij er een positief beeld van krijgen.  

De kleine groepsactiviteiten zijn zodanig ingericht dat ze voor een belangrijk deel zelfstandig door de leerlingen uitgevoerd kunnen worden. Het sociale aspect speelt hierbij een belangrijke rol. Bij elke activiteit horen materialen die een kind uitnodigen om techniek te ontdekken. De vraag ‘Hoe werkt dat?’ wordt hiermee niet opgelost, maar wel ontsluierd, klaar om een volgende stap in de exploratie te zetten. Stap voor stap worden de kinderen met het Ontdek Kasteel gevormd tot competente en verantwoordelijke techniekgebruikers. Dit sluit aan bij de Vlaamse visie op ‘techniek op school voor de 21ste eeuw’. Belangrijk hierbij zijn de drie dimensies van techniek: begrijpen, hanteren en duiden, wat bijdraagt tot het opbouwen van technische geletterdheid bij jongeren. Het Ontdek Kasteel maakt kinderen vaardiger om technische problemen met het nodige zelfvertrouwen aan te pakken, te onderzoeken en op te lossen. De nadruk ligt op het zelf actief bezig zijn van de leerlingen, zodat ze hun eigen talenten leren ontdekken. 

In het pakket vind je:

  • Algemene inleiding met overzicht van
    • Vlaamse aanpassingen
    • Concordantie - Ontwikkelingsdoelen en eindtermen voor techniek en wereldoriëntatie
    • Verticale leerlijn
    • Duiding van bedrijfsbezoeken n.a.v. activiteiten uit het Ontdek Kasteel
  • Tips voor extramuro's: een techniekopdracht krijgt meerwaarde als je die koppelt aan de “echte” wereld. Er zijn allerlei mogelijkheden om die koppeling tot stand te brengen. In deze tekst zijn ervaringen van scholen en bedrijven verwerkt om ervoor te zorgen dat valkuilen vermeden worden en de meerwaarde van een bezoek groter wordt. 
  • Lesfiches:
2de kleuterklas (4-jarigen) 3de kleuterklas (5-jarigen) 1ste leerjaar 2de leerjaar 3de leerjaar 4de leerjaar 5de leerjaar 6de leerjaar
Torentje bouwen Takelwagen + leesfries constructor takelwagen en windmolen Metsel een huis Kaarten maken Hoe sterk is papier Stabiel en precies bouwen Bewegen met lucht en water Zie de wind waait
Metsel een muurtje Over de brug Zeepbellen Snelle, handige wagens Bouwen met kranten Maak een brievenweger Hoe lang duurt het Lucht is sterk
Magneet Bouw je eigen tentje Tandwielen en hefbomen Pak me dan als je kan Lampen aan en rijden Wat beweegt Dubbel mobiel Tandpasta
Tandwielen Dansen op het water Scheepjes Een maaltijdsoep maken Metselverbanden De fietsband Knopen leggen  
Drijven of zinken Wat valt en wat zweeft + leesfries vliegtuig 1 & 2 Wat gaat sneller Maak je eigen naamplaatje Geheimschrift Versnellen vertragen    
Draaiende slang Elektriciteit en huishoudapparaten Over de telefoon Samen clowntjes maken Stroomkring maken Een grote vis vangen + Lego-werkblad    
Schatwisselen Evenwicht Scheepje laden Geraamtes  Het bewegend reclamebord Hoe werkt een telefoon    
Knikkerbaan maken Boekjes maken     Zachte landing Zijn we zuinig    
Sluis Badzout maken     Springintveld Dieren in evenwicht    
Bouwen met meccano Wie doet het water