Inleiding
Veel studenten beginnen vol dromen aan hun opleiding, maar die dromen raken soms overschaduwd door stress, prestatiedruk of een gevoel van eenzaamheid. Al vóór de COVID-19-pandemie wezen onderzoekers op een “crisis op de campus”, waarbij steeds meer studenten kampten met psychische druk en prestatiedruk. Uit grootschalig onderzoek blijkt dat het mentaal welbevinden van studenten een doorslaggevende invloed heeft op hun studiesucces. De pandemie heeft deze uitdagingen vergroot, maar tegelijk een zeldzame opportuniteit geboden om bestaande praktijken kritisch te herzien, never waste a good crisis. Vandaag bevinden hoger onderwijsinstellingen zich in een sterkere positie om het welzijn van studenten systematisch te monitoren en met behulp van data en preventieve interventies proactief te versterken.
Probleemstelling
Studentenwelzijn komt voort uit een complex samenspel van persoonlijke en structurele factoren. Wanneer ondersteuningsprocessen versnipperd zijn of het taboe rond mentale gezondheid blijft bestaan, neemt de psychische druk toe. Daarbovenop zorgen prestatiedruk, zware werkbelasting, faalangst en financiële zorgen vaak voor bijkomende spanningen.
Het Belgische hoger onderwijs kent tegelijk een sterke groei in studentenaantallen, vooral in graduaatsopleidingen, én een toenemende diversiteit in studentenprofielen. Die diversiteit vraagt niet alleen inclusie, maar ook begeleiding op maat. Automatisering helpt om studenten sneller, consistenter en accurater te bereiken met ondersteuning die past bij hun individuele noden, zonder de menselijke expertise te vervangen. AP Hogeschool zet sinds kort sterker in op verbinding als pijler van studentenwelzijn. Dit project bouwt daarop voort door vroegtijdige detectie en datagedreven toeleiding te gebruiken om studenten sneller te versterken met ondersteunende groepsacties.
Eerdere impactvolle en cruciale welzijnsinitiatieven waarop dit project verder bouwt, richtten zich terecht op kwetsbare studenten. Terwijl we de onmiddellijke noden opvangen, versterken we nu tegelijk het ecosysteem waarin nieuwe groei kan ontstaan, een landschap dat duurzaam wortels schiet en het bos de kans geeft opnieuw licht, kleur en vitaliteit te laten ademen. Dit project beoogt het welzijnspotentieel van alle studenten systematisch en duurzaam te versterken. Dankzij vroegdetectie, automatisering en preventieve toeleiding verschuift de algemene aanpak van firefighting naar flourishing: we blijven huidige problemen opvangen en creëren tegelijk de systemische voorwaarden om toekomstige problemen steeds vaker te voorkomen.
Theoretisch kader
Wat zegt onderzoek over het welzijn van studenten? Studies tonen dat studenten zich mentaal beter voelen en meer voldoening ervaren in hun studie wanneer ze leren vanuit persoonlijke interesse of betekenis, in plaats van uit druk of verwachtingen van buitenaf. Zulke intrinsieke doelen, zoals persoonlijke groei of iets bijleren, versterken het welzijn, terwijl externe doelen, zoals status of goedkeuring, vaak leiden tot stress en prestatiedruk. Deze inzichten sluiten aan bij de zelfdeterminatie-theorie, die stelt dat welzijn en optimaal functioneren slechts op lange termijn kunnen groeien wanneer drie basisbehoeften worden vervuld: autonomie (vrijwillige keuzevrijheid), verbondenheid (zich gezien en gesteund voelen) en competentie (ervaren dat men dingen aankan en vooruitgang boekt). Uniek aan dit project is dat het vanuit dit kader studenten wil begeleiden naar een groepsaanbod, waar zij in een veilige groepscontext werken aan het versterken van deze psychologische behoeften, met als doel hun welzijn, motivatie, en veerkracht duurzaam te ondersteunen. Door de koppeling met het groepsaanbod ontstaat een directe verbinding tussen de inschatting van individuele welzijnsnoden en gepaste begeleiding, zowel op collectief als individueel niveau. De aanpak verschuift zo van louter reactieve ondersteuning naar proactief welzijnsbeheer: signalen van stress, motivatieverlies en sociale isolatie kunnen vroegtijdig worden opgevangen, nog vóór ze uitgroeien tot obstakels voor studiesucces. Door de bestaande centrale screening beter te verbinden met het groepsaanbod beoogt het project een geïntegreerde en preventieve welzijnsaanpak waarin studenten via inzicht, reflectie en toeleiding worden versterkt in hun motivatie en veerkracht.
Onderzoeksvragen
- Hoe ervaren studenten en betrokken begeleiders het gebruik van de screeningstool (AP-vaardig) in het versterken van hun studentenwelzijn?
- Hoe kunnen de bestaande welzijnsmodules in AP-vaardig geïntegreerd worden tot een betrouwbaar digitaal welzijnsprofiel dat toelaat studenten preventief helpt zelf regie te nemen over hun welzijn?
- Hoe kunnen de resultaten van de screeningstool concreet gekoppeld worden aan collectieve studentgerichte interventies, zoals het groepsaanbod, die het welzijn van studenten maximaal bevorderen?
- In welke mate draagt de combinatie van screening en toeleiding naar interventies bij aan verhoging van welzijn, verbondenheid en veerkracht, en aan vermindering van uitval?
Onderzoeksmethode
Dit onderzoek bevat een mixed-method design waarbij volgende onderzoeksmethoden worden geïntegreerd:
- Literatuuronderzoek
- Conceptanalyse van begrip studentenwelzijn
- Analyse van de centrale screeningstool (AP vaardig): top-down evaluatie en bottom-up analyse, comparatieve vergelijking met externe welzijnsbevragingen van de huidige Welbevinden vragenlijst (Portzky) bij AP.
- Participatief ontwerponderzoek met focusgroepen, prototypeontwikkeling, klankbordgroepen
- Kwalitatieve interviews
- Micro-enquêtes en vragenlijsten
- Focusgroepen
- Kwantitatieve bevragingen
Verwachte resultaten
- Conceptanalyse van het begrip studentenwelzijn (en studentensucces), die hogescholen met interesse toelaat aansluiting te vinden bij elkaar, mogelijks ook in het uitbouwen van een gemeenschappelijk, proactief welzijnsbeleid voor studenten
- Voor elke student een digitaal studentenprofiel en traject dat studenten ondersteunt én helpt zelf regie te nemen over hun welzijn.
- Een proactief welzijnsbeheer via effectieve koppeling van screeningsresultaten aan het groepsaanbod
- Werkveldgerichte publicaties/presentaties