Sterke lezers en schrijvers vorm je niet alleen tijdens taalvakken. Het vraagt een schoolbrede aanpak en een geïntegreerde visie op de wisselwerking tussen lezen en schrijven. Met SCALE onderzoeken we samen met secundaire scholen hoe we lees- en schrijfvaardigheid duurzaam en onderbouwd kunnen versterken in alle vakken, zodat elke leerling maximale kansen krijgt om te leren en te groeien.
Waarom SCALE?
Vlaamse leerlingen presteren minder sterk op lezen en schrijven dan vroeger. Nationale en internationale onderzoeken (zoals PIRLS en PISA) tonen bovendien aan dat de verschillen tussen leerlingengroepen groter worden. Scholen willen hier mee aan de slag, maar staan voor een complexe uitdaging. Initiatieven rond lezen en schrijven ontstaan vaak binnen afzonderlijke vakken of bij individuele leerkrachten. Bovendien worden lezen en schrijven in de praktijk nog te vaak als gescheiden vaardigheden onderwezen. Daarom is het moeilijk om ze duurzaam te verankeren in de hele schoolwerking.
Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat lezen en schrijven onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn en elkaar wederzijds versterken (de lees-schrijfnexus). Ze rusten op een gedeeld fundament van taal- en cognitieve vaardigheden. Schrijven over gelezen vakteksten (zoals samenvatten, notities maken of argumenteren) verdiept het tekst- en vakbegrip van leerlingen. Omgekeerd versterkt het gericht analyseren van teksten de schrijfkwaliteit en tekststructuur.
SCALE vertrekt vanuit de overtuiging dat sterk en geïntegreerd lees- en schrijfonderwijs een opdracht is van het volledige schoolteam. Niet alleen leerkrachten Nederlands, maar ook leerkrachten geschiedenis, wetenschappen, techniek en andere vakken kunnen lezen en schrijven bij leerlingen ontwikkelen. Met een schoolbrede en coherente aanpak kunnen scholen hun leerlingen meer taalkansen geven.
Wat onderzoeken we?
SCALE staat voor School-wide Coherent Approaches to Literacy Education. Dit vierjarige SBO-onderzoeksproject (gefinancierd door het FWO) stoelt op internationale wetenschappelijke evidentie rond effectieve lees- en schrijfinstructie (Science of Reading and Writing) en theoretische kaders over taalontwikkeling. Via wetenschappelijk evaluatieonderzoek vertalen we deze inzichten naar de Vlaamse onderwijscontext.
We focussen op drie belangrijke vragen:
- Schoolniveau: Hoe kunnen scholen een gedeelde visie en een duurzaam beleid rond geletterdheid ontwikkelen?
- Lerarenniveau: Hoe kunnen leerkrachten uit verschillende vakgebieden hun expertise en samenwerking rond geïntegreerd lezen en schrijven versterken?
- Coaching-niveau: Hoe kunnen procesbegeleiders scholen ondersteunen om duurzame veranderingen door te voeren?
Samenwerking met scholen
Binnen SCALE werken we nauw samen met secundaire scholen uit heel Vlaanderen, met bijzondere aandacht voor de eerste graad. Deze scholen spelen een actieve rol in het project. Ze nemen deel aan onderzoek, professionaliseringstrajecten en uitwisseling met andere scholen.
Dankzij de wisselwerking tussen wetenschappelijk onderzoek en klaspraktijk verzamelen we inzichten die scholen helpen om lees- en schrijfonderwijs duurzaam te verankeren in hun dagelijkse werking. Zo krijgen leerlingen meer kansen om succesvol te leren.
Verwachte resultaten
Samen met onderwijsprofessionals ontwikkelen we wetenschappelijk onderbouwde praktische tools, professionaliseringstrajecten en inspirerende praktijkvoorbeelden. Die zijn onmiddellijk inzetbaar in de klas en op school:
- Een digitaal kennis- en leerplatform (SCALE HUB)
- Een professionaliseringstraject voor schoolteams
- Een Vlaams netwerk van scholen en onderwijsprofessionals rond sterk lees- en schrijfonderwijs
- Praktijk- en beleidsgerichte aanbevelingen voor scholen, lerarenopleidingen en onderwijsorganisaties
Zo zorgen we ervoor dat de wetenschappelijke inzichten uit ons onderzoek andere scholen inspireren en versterken. Want sterk lees- en schrijfonderwijs geeft leerlingen niet alleen meer kansen op school, maar ondersteunt hen ook om actief en volwaardig deel te nemen aan de samenleving.