Hoe kan immaterieel erfgoed bijdragen aan een inclusieve en diverse samenleving, waarin ouderen gezien en gehoord worden, en verbonden zijn met hun omgeving? In het project Maak-tijd brengen Werkplaats immaterieel erfgoed en AP Hogeschool Antwerpen gedurende drie jaar professionals uit zorg, cultuur en onderwijs samen met studenten ergotherapie en toegepaste gerontologie. Via co-creatie ontwikkelen ze methodieken waarin immaterieel erfgoed bijdraagt aan cultuursensitieve ouderenzorg, die zich richt op individuele noden, zinvol handelen, ieders achtergrond en gelaagde identiteit.
Elke oudere draagt een levend archief aan immaterieel erfgoed in zich. In hun handen en hoofden zit praktijkwijsheid, kennis en kunde, die generaties overspannen: handwerkvaardigheden, eetculturen, feestgebruiken, rituelen, muziektradities, landbouwtechnieken,... Ze weerspiegelen de menselijke diversiteit en creativiteit. Het tonen, doorgeven en beleven van dit belichaamde erfgoed activeert ouderen en zet hen in hun kracht. Het is méér dan ‘iets van vroeger’: het is verbinding, zingeving en duurzaam leven. Erfgoedpraktijken bieden een krachtig alternatief voor piekeren, terugtrekken of isolatie. Zo genereert het project een vernieuwend cultureel aanbod voor ouderen, dat aansluit bij hun persoonlijke leefwereld en (zorg)behoeften.
Het traject van Maak-tijd past in de veranderende curricula die toekomstige zorgverleners creatief en ondernemend opleiden, met durf om cross-sectoraal te werken. Met ondersteuning van de Werkplaats Immaterieel Erfgoed en lectoren ontwerpen, testen en verfijnen studenten vernieuwende methodieken én onderzoeken ze de duurzame verankering ervan in de praktijk. De partners verspreiden de resultaten, o.a. in een inspiratiegids met
voorbeelden en aanbevelingen, onder cultuur- en (toekomstige) zorgprofessionals, erfgoedgemeenschappen en beleidswerkers.
Vier proeftuinen vormen het hart van het project: o.a. in een psychiatrisch ziekenhuis waar ouderen herstellen, een woonzorgcentrum waar ze hun thuis maken én een cultureel-diverse wijk-ontmoetingsplek waar sociale partners de brug leggen naar ouderen met een risico op isolatie. Werkplaats Immaterieel Erfgoed werkt actief samen met maatschappelijke organisaties en lokale cultuurwerkers om ouderen met een migratieachtergrond te betrekken. De proeftuinen vormen dé plek waar alles beweegt en participatie centraal staat. In dynamische focusgroepen co-creëren zorgpersoneel, sociaal- en maatschappelijk werkers, mantelzorgers, cultuurwerkers, erfgoedgemeenschappen én ouderen het traject.
Innovatiekracht van Maak-tijd
- Ontwikkelen van nieuwe, cultuursensitieve methodieken die de versterkende rol van immaterieel erfgoed in persoonsgerichte, betekenisvolle zorg concreet en toepasbaar maken voor zowel cultuurwerkers als zorgverleners in uiteenlopende functies.
- Creëren van experimenteerruimte binnen sectoren die door werkdruk en personeelstekorten vaak onvoldoende tot vernieuwing komen.
- Verworven kennis overdraagbaar maken naar de brede zorg- en cultuursector om bij te dragen aan oudervriendelijke omgevingen en activiteiten.
- Vernieuwen van het curriculum zodat studenten het belang van immaterieel erfgoed ontdekken, waarbij ze buiten de klassieke zorgmodellen denken en samenwerken met erfgoedwerkers. Bovendien verruimen ze hun blik door te vertrekken vanuit de behoeften en leefwereld van
ouderen.
Resultaten
- Een inspirerende en praktische gids waarmee zorg- en cultuurprofessionals aan de slag kunnen.
- Een rijke documentatie van het proces, met o.a. fotografisch materiaal en een auditieve creatie door kunstenaars o.b.v. getuigenissen en ervaringen.
- Werkplaats Immaterieel Erfgoed en AP zetten de nieuwe kennis op de agenda in hun netwerken en ijveren voor een fijnmazige verspreiding bij erfgoedgemeenschappen, cultuur- en zorgprofessionals.
- Integratie van de verworven kennis én verankering van immaterieel erfgoed als bouwsteen voor zorg binnen opleidingen van hogescholen in Vlaanderen, waaronder AP, Thomas More en Odisee.