Professionele leergemeenschappen om leerkrachtenteams in de arbeidsmarktfinaliteit en B-stroom te versterken: hoe werkt dat? In het onderzoeksproject B-krachtiger zoeken we het uit. In een vorig artikel besproken we de praktische werking van professionele leergemeenschappen, de rol van de coach, de focus op een gedeelde pedagogisch-didactische uitdaging en de stappen in het leerproces van de teams. In dit artikel bespreken we de eerste inzichten uit de leergemeenschappen.
Wat leren wij als onderzoekers uit de coachingssessies?
Onderzoek betekent ook voor ons leren, zowel vanuit literatuur als vanuit de praktijk. Naast het begeleiden van de sessies nemen we daarom ook bewust de tijd om stil te staan bij wat er gebeurt tijdens de coachingssessies. Wat werkt (niet)? Wat vraagt bijsturing? En wat kunnen we hieruit leren dat we kunnen meenemen in de volgende stappen in het traject?
Na elke professionele leergemeenschap (PLG) voeren we een individuele reflectie uit. Dat geeft ons niet alleen persoonlijke inzichten, maar levert ook meteen onderzoeksdata op: wat werkt, wat kan geoptimaliseerd worden en welke methodieken zijn effectief in de context van de PLG. Daarna volgt een gezamenlijke reflectie, begeleid door een externe partner, waarin we onze ervaringen delen, patronen herkennen en besluiten nemen over vervolgstappen.
Onze inzichten
- Het actieplan leeft nog niet vanzelf: Hoewel we doelen en acties gezamenlijk formuleren, nemen we dit niet altijd actief mee in de praktijk. Om een écht hulpmiddel te zijn in ontwikkeling en samenwerking, moeten we nadenken over hoe het actieplan kan functioneren als dynamisch werkdocument of kompas.
- Timing van de eerste sessies is cruciaal: De eerste drie sessies kort na elkaar inplannen bleek zeer lucratief omdat de coach zo snel een band kon opbouwen met het team en een gezamenlijke focus kon bepalen.
- Coachen is balanceren tussen autonomie en focus: Het is een delicaat evenwicht tussen enerzijds een team in zijn kracht zetten en anderzijds focus bewaken. Teams beschikken over veel expertise die we willen benutten, maar soms dreigt een gesprek te verbreden of wordt een nieuw zijpad geopend. Dan zoeken wij als coaches voortdurend naar die balans: wanneer laten we los zodat expertise van het team kan floreren, en wanneer begrenzen we om het gemeenschappelijke doel te beschermen?
- Rollen worden niet altijd spontaan behartigd: Hoewel we rollen expliciteren en werken met rollenkaarten, merken we dat deze niet vanzelf geïntegreerd raken in het teamgedrag. Voorzitter, tijdsbewaker, materiaalbeheerder… ze bestaan op papier, maar vragen blijvende ondersteuning en herhaling. Dat leert ons dat rollen in een PLG geen vanzelfsprekendheid zijn, maar geleidelijk moeten landen via oefenkansen, begeleiding én een cultuur van gedeeld eigenaarschap.
- Tijdsgebrek tussen PLG-momenten remt groei: Om de leervraag levend te houden, eindigt elke PLG-sessie met een concrete actie, waarna de volgende sessie start vanuit de inzichten die deze tussentijdse opdracht opleverde. Hoewel leerkrachten eigenaarschap hebben en zelf bepalen wat haalbaar is, blijkt de uitvoering in de praktijk vaak moeilijk: bestaande (wekelijkse) overlegmomenten worden benut voor andere (prioritaire) zaken en daarnaast vinden leerkrachten weinig tijd om aan de leervraag te werken. Zelfs wanneer teams expliciet tijd voorzien, zoals tijdens een hybride lesdag, wordt die in de praktijk anders ingevuld. Dit leidt tot een belangrijk inzicht: duurzame PLG-werking vraagt om structureel ingebedde tijd buiten de sessies, zonder welke echte vooruitgang uitblijft. Tegelijk maakt dit duidelijk dat coaches ook een systeemrol opnemen: signaleren wanneer ruimte ontbreekt, samen met de schoolleiding zoeken naar oplossingen en het proces tussentijds, vaak op afstand, blijven opvolgen.
(Proces)coaching vraagt systeemkijken
Door deze ervaringen groeit ons besef dat coaching binnen B‑krachtiger meer is dan procesbegeleiding in een PLG-sessie. We moeten ook breder kijken:
- Welke schoolbrede factoren beïnvloeden de leerbeweging van teams?
- Hoe zorgen we voor structurele tijd en continuïteit?
- Hoe blijven we ondersteunend zonder over te nemen?
- Hoe creëren we veiligheid én urgentie?
- Hoe maken we het actieplan levend?
Op weg naar de volgende fase
In de komende sessies werken de teams verder aan hun actieplan en gaan ze concreet aan de slag met het ontwikkelen, uitproberen en bijsturen van oplossingen voor hun uitdaging. Voor ons als onderzoekers blijft het een continu leerproces: observeren, reflecteren en bijsturen.
Zo groeit B-krachtiger stap voor stap verder, niet alleen binnen de teams die deelnemen, maar ook in onze inzichten als onderzoeksteam.
