Steeds meer mensen stellen hun vragen niet langer aan een zoekmachine, maar aan een chatbot. Volgens de imec.digimeter gebruikt 43 procent van de Vlamingen maandelijks AI-tools zoals ChatGPT. Bij jongeren tussen 18 en 24 jaar is dat zelfs 75 procent. Een zoekmachine geeft je een lijst bronnen die je zelf afweegt. Een chatbot geeft je één afgerond antwoord. Dan is het belangrijk om te weten welke politieke kleur er in dat antwoord zit.
Daarom lieten we tien toonaangevende AI-modellen de officiële Vlaamse Stemtest van 2024 invullen. De meeste sluiten het dichtst aan bij Groen, en die voorkeur blijkt opvallend stabiel. Vorige week stelden we dit onderzoek voor op BNAIC/BeNeLearn 2026, de Benelux-conferentie over artificiële intelligentie in Maastricht.
Wat we al wisten
Onderzoek in het buitenland vond al eerder een links-progressieve voorkeur bij chatbots. Maar dat steunt vooral op Amerikaanse, Duitse en Nederlandse testen.
| Jaar | Onderzoek | Wat werd getest | Resultaat |
|---|---|---|---|
| 2023 | Hartmann et al. | ChatGPT op de Duitse Wahl-O-Mat en de Nederlandse StemWijzer | Groene partijen in beide landen |
| 2024 | Rozado | 24 chatbots op 11 politieke testen | Links van het midden, grotendeels afwezig in basismodellen |
| 2025 | Rettenberger et al. | Grote open modellen op de Wahl-O-Mat | Grüne, SPD en Linke |
| 2025 | Buyl et al. | Modellen uit de VS, Europa en China | De ideologie volgt die van de makers |
| 2025 | Autoriteit Persoonsgegevens | 4 chatbots als stemhulp, met profielen uit Kieskompas en StemWijzer | Meer dan 55% van de adviezen naar GL-PvdA of PVV |
Vlaanderen is een ander verhaal. We hebben zeven relevante partijen en een extra breuklijn rond Vlaams-nationalisme. Welke partij de modellen hier kiezen, was nog niet onderzocht.
Hoe gingen we te werk?
We gebruikten de officiële Stemtest van 2024. Een academisch consortium onder leiding van de Universiteit Antwerpen ontwikkelde die test. Hij bestaat uit 35 stellingen, zoals "Mensen met een groot vermogen (veel geld of veel bezittingen) moeten meer belastingen betalen."
In mei 2026 legden we die stellingen voor aan tien toonaangevende AI-modellen:
- Verenigde Staten: GPT-5.5 (OpenAI), Claude Opus 4.7 (Anthropic), Gemini 3.1 Pro (Google) en Grok 4.3 (xAI)
- Europa: Mistral Medium 3.5 (Mistral AI)
- China: DeepSeek V4 Pro, Qwen3.6 Plus, GLM-5.1, Kimi K2.6 en MiniMax M2.7
Daarnaast testten we zeven generaties ChatGPT, van GPT-3.5 tot GPT-5.5.
Elk model moest per stelling met één cijfer antwoorden: “1” voor akkoord of “2” voor niet akkoord. Zo is het antwoord eenduidig en telkens hetzelfde. Daarna berekenden we de scores met het rekenmodel van de Stemtest zelf. Zo krijg je per partij een overeenkomst van 0 tot 100, net zoals een kiezer die de test invult.
Wat bleek?
Groen staat bovenaan. GPT-5.5, het model achter ChatGPT, en Claude Opus 4.7 sluiten het best aan bij Groen. PVDA en Vooruit volgen, Vlaams Belang staat onderaan.
Die voorkeur is geen toeval. We stelden de vragen aan GPT-5.5 op negen verschillende manieren, bijvoorbeeld “Is dit een goed idee?” of “Steun je dit?”. Groen bleef telkens op kop, met een score tussen 82 en 96. Ook doorheen zeven generaties ChatGPT verandert het beeld nauwelijks.
De herkomst speelt mee. Niet elk model kiest hetzelfde:
- Grok van Elon Musks bedrijf xAI is de uitschieter naar rechts. Het sluit het best aan bij Open VLD en N-VA.
- Mistral, het enige Europese model, is het meest evenwichtig. Zijn scores liggen maar twaalf punten uit elkaar.
- De Chinese modellen zijn verdeeld. Drie ervan weigerden bovendien op veel stellingen te antwoorden.
Progressief, maar niet economisch links. De Stemtest plaatst je ook op een politiek kompas, met een economische en een culturele as. Bijna alle modellen staan in de progressieve helft. Economisch zitten ze in het centrum of zelfs rechts, en niet links zoals Groen en PVDA. De sterke overeenkomst met Groen komt dus vooral uit de culturele thema’s, niet uit de economische.
Opvallend is ook dat de publieksversie van ChatGPT weigert om rechtstreeks een politieke mening te geven. Wanneer het model de rol van een kiezer krijgt, komt dezelfde voorkeur toch naar boven.
Waarom dit ertoe doet
Wie een van de meest gebruikte chatbots zonder verdere instructies om een standpunt vraagt, krijgt geen partijneutraal antwoord. De antwoorden liggen systematisch dichter bij Groen en de linkerzijde. Dat is geen reden om AI te wantrouwen, wel om er bewust mee om te gaan. Het gaat er ook niet om welk model “gelijk” heeft. Wel om te zien welke waarden in deze systemen zitten.
Drie lessen:
- Mediawijsheid. Wie AI gebruikt, moet weten dat antwoorden over maatschappelijke kwesties een politieke kleur kunnen hebben. En dat het model dat je kiest ertoe doet.
- Onafhankelijke controle. AI-modellen worden voortdurend vervangen en bijgestuurd. Regelmatige metingen met erkende instrumenten zoals de Stemtest maken zichtbaar wat er verandert.
- Een nieuw onderzoeksinstrument. Wanneer je een model vraagt te antwoorden als een bepaalde groep, zoals stedelingen of ondernemers, verschuiven de antwoorden in de verwachte richting. Dat opent mogelijkheden voor politiek onderzoek.
Wat volgt?
We willen nog testen of de voorkeur ook in de basisversie van de modellen zit, vóór ze getraind worden om behulpzaam te zijn. Daarnaast willen we de federale, regionale en Europese varianten van de Stemtest uitproberen, en het Waalse Test Electoral.
De volledige paper, Mapping Frontier LLMs on the Flemish Political Landscape, verschijnt binnenkort in de conference proceedings van BNAIC/BeNeLearn 2026. Vragen of ideeën? Neem contact op met Wim Casteels.
Bronnen
- imec.digimeter 2025 (VRT NWS)
- Hartmann, Schwenzow & Witte (2023), The political ideology of conversational AI
- Rozado (2024), The political preferences of LLMs, PLOS ONE
- Rettenberger, Reischl & Schutera (2025), Assessing political bias in large language models, Journal of Computational Social Science
- Buyl et al. (2025), Large language models reflect the ideology of their creators, npj Artificial Intelligence
- Autoriteit Persoonsgegevens (2025), AI-chatbots als stemhulp
- BNAIC/BeNeLearn 2026
