Een lichaam in pixels: hoe embodiment onze XR-beleving vormgeeft
Extended Reality (XR) – een overkoepelende term voor virtual, augmented en mixed reality – laat gebruikers toe zich onder te dompelen in virtuele werelden. Maar meer dan louter visuele immersie, blijkt het gevoel een virtueel lichaam te bewonen cruciaal voor de kwaliteit van die ervaring. Deze subjectieve sensatie, bekend als 'embodiment', staat centraal in de white paper “Embodiment in Extended Reality: Concepts, Challenges and Future Directions” van het Immersive Lab.
De auteurs (Lara Hallam, Laura Herrewijn, Luka Van Leugenhaege en Andi Smet) analyseren hoe we in XR niet alleen ‘ergens zijn’, maar ook 'iemand worden'. Daarbij gaan ze in op theoretische modellen, zintuiglijke beïnvloeding en praktische meetinstrumenten, met het oog op beter XR-onderzoek én sterkere toepassingen in o.a.: zorg, educatie en entertainment.
De rol van onze zintuigen
Embodiment ontstaat niet vanzelf. De kwaliteit en combinatie van zintuiglijke prikkels speelt een cruciale rol:
Visueel: Realistische avatars en virtuele spiegels kunnen embodiment versterken, maar te veel fotorealisme kan leiden tot de uncanny valley, waarbij avatars als griezelig worden ervaren.
Auditief: Geluiden die logisch passen in de virtuele wereld (bijvoorbeeld voetstappen op een houten brug) kunnen het gevoel van agency en ownership versterken, al zijn de onderzoeksresultaten hierover voorlopig gemengd.
Haptisch: Tactiele feedback – zoals trillen, aanraking of echte objecten – blijkt bijzonder krachtig. Congruente visuo-tactiele prikkels verhogen ownership, agency én presence. Incongruentie werkt net averechts.
Olfactorisch: Hoewel technisch uitdagend, tonen eerste studies aan dat geuren (zoals chocoladegeur bij een VR-winkelervaring) presence en zelfs identificatie met virtuele objecten kunnen versterken.
Toekomstperspectieven
De white paper wijst op enkele duidelijke uitdagingen en kansen voor verder onderzoek:
- Hoe versterken visuele, auditieve, haptische en olfactorische prikkels elkaar in XR?
- Hoe meten we embodiment op een betaalbare, schaalbare manier?
- Welke rol speelt embodiment in positieve ervaringen zoals ontspanning, plezier of motivatie?
Door deze vragen te onderzoeken, kunnen ontwerpers en onderzoekers XR-toepassingen creëren die niet alleen overtuigen op visueel vlak, maar ook op het niveau van identiteit, lichaamservaring en betrokkenheid. Embodiment is geen luxe, maar een bouwsteen voor geloofwaardige, impactvolle virtuele werelden.
