In een wereld waarin digitale technologie steeds meer ons dagelijks leven doordringt, blijft digitale uitsluiting een hardnekkig probleem. Vier op de tien Belgen tussen 16 en 74 jaar zijn digitaal kwetsbaar. Voor velen is het gebruik van digitale diensten zoals online bankieren, overheidsadministratie of zelfs e-mail geen evidentie. Digibanken willen daar verandering in brengen. Op vraag van het Departement Werk, Economie, Wetenschap, Innovatie en Sociale Economie (WEWIS) onderzochten AP Hogeschool en Universiteit Antwerpen de impact op digitale inclusie van deze initiatieven.
Wat zijn digibanken?
Digibanken zijn lokale samenwerkingsverbanden van organisaties die zich inzetten voor digitale inclusie. Ze bieden:
- Toegang tot hardware, zoals laptops via uitleendiensten;
- Vormingen om digitale vaardigheden te versterken;
- Individuele begeleiding bij digitale vragen, via zogenaamde digipunten.
Sinds 2021 zijn in Vlaanderen en Brussel 54 digibanken opgestart, met steun van de Vlaamse overheid en Europese relancemiddelen. Ze vormen een laagdrempelige toegangspoort tot digitale hulp, vaak bemand door vrijwilligers of professionals, de zogenaamde digihelpers.
Wat deden AP Hogeschool en Universiteit Antwerpen?
In opdracht van het Vlaams Departement Werk, Economie, Wetenschap, Innovatie en Sociale Economie (WEWIS) voerden AP Hogeschool en Universiteit Antwerpen tussen 2023 en 2025 een grootschalige evaluatiestudie uit naar de werking en impact van de digibanken. Specifiek onderzochten we of de digibanken hun doelen bereiken: burgers ondersteunen bij hun diverse digitale noden en bijdragen aan de Vlaamse beleidsdoelen rond digitale inclusie. We focusten ook specifiek op welke mechanismen werkten in welke omstandigheden, en probeerden hier lessen uit te trekken.
Wat zijn de belangrijkste bevindingen?
- Digibanken bieden een passend antwoord voor diverse digitale noden en hulpvragen: Bezoekers zijn overwegend positief. Ze waarderen vooral de laagdrempeligheid, het geduld van de digihelpers en het feit dat ze ergens terechtkunnen met hun vragen. De grootste impact ligt in het vergroten van het hulpnetwerk en het bieden van gemoedsrust.
- Niet iedereen wordt bereikt: Vooral ouderen vinden hun weg naar de digibanken. Kwetsbare groepen zoals mensen in armoede, anderstaligen of digistarters blijven moeilijk te bereiken. Outreachend en vindplaatsgericht werken is cruciaal.
- Leren is niet altijd het doel, maar wel een kans: Veel bezoekers komen met een concrete hulpvraag. Toch proberen digihelpers waar mogelijk een leermoment te creëren. Herhaling, oefenkansen en terugkeer zijn essentieel.
- Lokale autonomie is belangrijk, maar centrale ondersteuning blijft nodig: Digibanken verschillen sterk in aanpak en context. Lokale afstemming is noodzakelijk, maar coördinatoren vragen ook om centrale ondersteuning zoals communicatiemateriaal, sjablonen en een gedeeld registratiesysteem.
- De toekomst is onzeker: Veel digibanken zijn afhankelijk van tijdelijke subsidies. Zonder structurele financiering dreigt het opgebouwde netwerk en de expertise verloren te gaan.
Onze aanbevelingen
Op basis van het onderzoek doen we enkele aanbevelingen:
- Blijf investeren in digibanken: structurele financiering is nodig om continuïteit te garanderen.
- Zorg voor gebiedsdekkende spreiding: vermijd ‘digitale woestijnen’ waar geen ondersteuning beschikbaar is.
- Versterk samenwerking met dienstverleners: digitale inclusie is een gedeelde verantwoordelijkheid. Zet in op leergerichte registratie: niet om te controleren, maar om te verbeteren.
Tot slot: Digibanken zijn geen wondermiddel, maar ze zijn wel een essentieel onderdeel van een rechtvaardige digitale samenleving. Ze maken digitalisering weer menselijk. Dankzij de inzet van honderden vrijwilligers, lokale besturen en organisaties, en met steun van de Vlaamse overheid, bouwen ze elke dag aan een inclusieve toekomst.
Meer weten?
Het volledige rapport van het onderzoek kan hier geraadpleegd worden.
Op 5 september 2025 organiseert AP Hogeschool samen met partners een uitwisseldag rond lokale digitale inclusie.
Het onderzoek werd uitgevoerd door experten Helena Hameeuw, Elias Storms, Pieter Cools en Wannes Heirman van AP Hogeschool in samenwerking met Peter Raeymaeckers en Michel Walrave van Universiteit Antwerpen, in opdracht van het Vlaams departement Werk, Economie, Wetenschap, Innovatie en Sociale Economie Gefnancierd door de herstel- en veerkrachtfaciliteit van de Europese unie (RRF).
